Selecteer een pagina

Sparren en sparen met je toekomstige zelf

DOOR
EGON DE BRUIN

20 APRIL, 2016

Stel, de ex-premier van IJsland had jaren geleden zijn toekomstige zelf tijdens onderstaand moment kunnen zien. Had hij dan dezelfde beslissing genomen? En had hij niet toen al kunnen voorspellen dat hij een enorm risico nam door zijn geld weg te sluizen via Panama? Had Kodak, notabene de uitvinder van digitale fotografie, niet in 2000 al kunnen voorzien dat vasthouden aan hun analoge rolletjes een bijna-faillissement zou opleveren? En had ik niet vijf jaar geleden al mijn huidige buikje kunnen zien aankomen….?

Ben je uitveranderd?

Waarom zorgen we -vaak tegen rationeel weten in- niet goed voor onszelf? Psychologie professor van Harvard University, Dan Gilbert, verwondert zich er ook over: ‘Het menselijk brein is het enige object bekend in het heelal dat zijn eigen toekomst en geluk kan voorspellen. Het feit dat we rampzalige besluiten kunnen nemen zelfs als we de consequenties ervan kunnen voorzien, is het grote mysterie van menselijk gedrag.’ Hij deed ondermeer onderzoek naar hoe wij inschatten dat onze levens gaan veranderen in de toekomst: onze muziekvoorkeuren, onze hobby’s, onze vrienden, of zelfs onze waarden. Conclusie: die veranderingen onderschatten we grotesk, we denken dat we uitveranderd zijn.

En waarom? Gilbert meent dat het verschil tussen ons goede geheugen en onze beperktere verbeelding een rol speelt. De meesten onder ons kunnen zich wel herinneren wie we tien jaar geleden waren, maar we kunnen ons moeilijk voorstellen wie we zullen zijn over tien jaar. En dan denken we abusievelijk dat omdat we het moeilijk vinden ons die veranderingen voor te stellen, ze ook niet plaats zullen vinden. Perfecte omstandigheden voor genante Panama-interviews, Kodakmomentjes, en bierbuikjes.

Huidige zelf vs toekomstige zelf

‘Je gaat het pas zien als je het door hebt,’ orakelde Johan Cruijff. Ok, maar hoe kan ik mijn unieke, doch beperkte voorstellingsvermogen voor veranderingen in de toekomst een handje helpen? En hoe krijg je bijvoorbeeld je collega’s mee om nu te innoveren voor die toekomst die toch echt komen gaat?

Onderzoeker Daniel Goldstein heeft daar een creatieve oplossing voor bedacht met behulp van virtual reality. Maar daarover later meer. Hij specialiseerde zich vroeger in het ontwikkelen van zogenaamde commitment devices. Dat zijn besluiten die je nu maakt om je eigen keuze in de toekomst te beperken, meestal om je impulsieve gedrag te beteugelen. Bijvoorbeeld je laptop op de zaak laten zodat je thuis ‘s avonds niet kan werken, of een kleiner pak koekjes kopen omdat je weet dat je alles toch opsmikkelt. Of binnen het onderzoeksonderwerp van Goldstein: nu pensioenpremie afdragen voor later.

“Je gebruikt andere delen van je hersenen als je aan jezelf in het heden denkt dan wanneer je aan je toekomst denkt.”
‘Je bestaat eigenlijk uit twee personen: je huidige zelf en je toekomstige zelf,’ zegt Goldstein. Je huidige zelf luistert naar hier en nu, wil zijn behoeftes direct bevredigen. Je toekomstige zelf wil ook graag leven en wil dat je huidige zelf wat verstandiger is. Tegengestelde belangen dus. De kracht van nu vs het belang van toekomst.

Hersenonderzoek van Stanford University laat die scheiding tussen je huidige en toekomstige zelf ook zien. Je gebruikt andere delen van je hersenen als je aan jezelf in het heden denkt dan wanneer je aan je toekomst denkt. En die laatste delen zijn ook actief als je aan een totaal andere persoon denkt. Je ziet je toekomstige zelf echt als een andere persoon. En dat heeft onbewust grote invloed op je gedrag. Proefpersonen uit het hersenonderzoek waar de verschillen in hersenactiviteit het sterkst was, kozen ook het meest voor onmiddellijke, in plaats van toekomstige beloningen.

Virtueel handje

Terug naar Daniel Goldstein. Hij zocht naar een slimmere aanpak dan commitment devices, waar je je als slimme mens ook makkelijk onder uit kan praten. Omdat we het kennelijk moeilijk vinden om ons toekomstige zelf echt als onszelf te zien, hielp hij proefpersonen een handje met virtual reality. In een van de vier experimenten mochten ze geld verdelen tussen een computeranimatie van hun huidige gezicht en hun toekomstige, oudere ik. Hoe meer pensioenpremie nu, hoe verdrietiger hun huidige zelf en hoe blijer hun bejaardenversie. Uiteindelijk kwam uit alle experimenten dat mensen meer spaargedrag vertoonden als ze met zichzelf op hun oude dag werden geconfronteerd.
“Mensen vertoonden meer spaargedrag als ze met zichzelf op hun oude dag werden geconfronteerd.”
Een onderdeel van de Bank of America heeft dit idee nu in de praktijk toegepast. Je kunt op hun website jezelf ouder zien worden. Ik heb het geprobeerd en weet niet of ze er meer klanten door krijgen, want ik wilde na het resultaat zo snel mogelijk wegklikken. Probeer het zelf maar hier. Een vriendelijkere variant biedt Orange, waar je zelfs met je oudere zelf kan praten en chatten (zie foto helemaal bovenaan, ik lijk op Clooney!).

‘Het komt nu wel erg dichtbij

Die nieuwe toepassingen passen in de traditie van de Construal Level Theory. Die beschrijft hoe psychologische afstand een invloed heeft op het denken en gedrag van een persoon. Vier dimensies bepalen psychologische afstand: persoonlijke afstand, geografische afstand, afstand in tijd, en hypothetische afstand, oftewel: ik, hier, nu, echt. De aanslagen in Parijs zijn ik, hier, nu en echt. Klimaatverandering is niet ik, niet hier, niet nu en niet echt. Als je met deze bril op naar klimaatverandering en menselijk gedrag kijkt, kun je leuke ideeën krijgen. Oud-marketeer en gedragsexpert Oliver Payne noemt in een interview met vakgenoot Arjan Haring als voorbeeld de infrarood warmtemeter voor huizen. Die had in Groot-Brittannië spectaculaire effecten. Bewoners namen 8x zoveel isolatiemaatregelen dan in het voorafgaande jaar waarin ze 500 pond kregen en op maat advies.

How now?

In onze aanpak voor bedrijven maken we ook gebruik van bovenstaande inzichten. Daar maken we de abstracte bedrijfsstrategieën persoonlijk en tastbaar. We reiken collega’s aan wat ze NU praktisch in hun dagelijks werk kunnen doen dat bijdraagt aan de hogere (duurzaamheids)ambities van de organisatie. Daar zitten ook acties bij die RTLZ blogger Frederieke Hegger zo mooi beschreef als ‘waar zowel je huidige zelf als je toekomstige versie beter van wordt’. Dat varieert van een online compliment opstellen voor je collega tot een creatieve vingeroefening voor duurzame productinnovatie. Als je ze uitvoert krijg je direct feedback op de gemaakte stap. Dat geeft weer het fijne gevoel iets onder de knie te hebben en dat is weer een andere krachtig gedragsmechanisme. En ja het zijn kleine stapjes, maar wel effectiever en met een grotere kans van slagen dan de grotere stappen van je toekomstige ik die ze volgende week uiteindelijk toch niet zal zetten.

Ik ga eens even verder chatten met mijn toekomstige ik en vragen hoe dat buikje in 2020 er uit ziet…

Wil je nieuwe inzichten rechtstreeks in je inbox?
Abonneer je op onze nieuwsbrief.

2 + 4 =

Share This